Dzieci podczas rozwodu – władza rodzicielska, kontakty i alimenty

Rozwód rodziców jest wydarzeniem, które wpływa nie tylko na samych małżonków, ale również na ich dzieci. W postępowaniu rozwodowym sąd szczególną uwagę poświęca kwestii dobra małoletnich dzieci, ponieważ decyzje podjęte w wyroku mogą mieć znaczenie dla ich codziennego funkcjonowania.

Jeżeli małżonkowie mają wspólne małoletnie dzieci, sąd rozwodowy musi rozstrzygnąć najważniejsze kwestie dotyczące ich sytuacji – przede wszystkim władzę rodzicielską, kontakty z rodzicami oraz obowiązek alimentacyjny. W sprawach rodzinnych podstawową zasadą jest ochrona dobra dziecka. Oznacza to, że sąd nie kieruje się wyłącznie oczekiwaniami rodziców, ale przede wszystkim tym, jakie rozwiązanie będzie najlepsze dla dziecka. Sąd analizuje między innymi więź dziecka z każdym z rodziców, dotychczasowy sposób sprawowania opieki, warunki mieszkaniowe i życiowe rodziców, zdolność rodziców do współpracy, potrzeby emocjonalne i rozwojowe dziecka.

Jednym z najważniejszych rozstrzygnięć w wyroku rozwodowym jest decyzja dotycząca wykonywania władzy rodzicielskiej. Sąd może między innymi pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom lub powierzyć wykonywanie władzy rodzicielskiej jednemu z rodziców i ograniczyć władzę drugiego lub w wyjątkowych przypadkach pozbawić rodzica władzy rodzicielskiej.

Samo ograniczenie władzy rodzicielskiej nie zawsze oznacza całkowite pozbawienie kontaktu z dzieckiem. Zakres uprawnień rodzica zależy od treści konkretnego orzeczenia.

Po rozwodzie rodzice mogą wspólnie wykonywać władzę rodzicielską. Jeżeli rodzice są w stanie współpracować i wspólnie podejmować decyzje dotyczące dziecka, sąd może pozostawić władzę rodzicielską obojgu. W praktyce duże znaczenie ma zdolność rodziców do porozumienia w sprawach takich jak edukacja dziecka, leczenie, wybór zajęć dodatkowych, miejsce pobytu dziecka, ważne decyzje życiowe. Konflikt między rodzicami może utrudniać pozostawienie pełnej wspólnej władzy rodzicielskiej.

Rozwód rodziców nie oznacza zakończenia relacji dziecka z jednym z nich. Rodzic, z którym dziecko na co dzień nie mieszka, co do zasady ma prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów z dzieckiem. Kontakty mogą obejmować między innymi spotkania osobiste, zabieranie dziecka na weekendy, wspólne spędzanie świąt i wakacji, kontakt telefoniczny lub elektroniczny. Rodzice mogą samodzielnie ustalić zasady kontaktów. Jeżeli nie osiągną porozumienia, kwestie te rozstrzyga sąd.

Sąd nie zawsze ustala kontakty z dzieckiem. Jeżeli rodzice przedstawią zgodne stanowisko dotyczące kontaktów i będzie ono zgodne z dobrem dziecka, sąd może uwzględnić takie rozwiązanie. W przypadku konfliktu sąd określa kontakty w wyroku rozwodowym. W wyjątkowych sytuacjach kontakty mogą zostać ograniczone lub zakazane, jeżeli wymaga tego dobro dziecka.

Rozwód nie powoduje ustania obowiązku rodziców do utrzymywania dziecka. Oboje rodzice nadal są zobowiązani do ponoszenia kosztów związanych z jego utrzymaniem i wychowaniem. Wysokość alimentów zależy między innymi od usprawiedliwionych potrzeb dziecka, możliwości zarobkowych i majątkowych rodziców, osobistego zaangażowania rodziców w opiekę. Sąd bierze pod uwagę nie tylko aktualne dochody, ale również realne możliwości zarobkowe rodzica.

Dziecko nie może samodzielnie zdecydować, z którym rodzicem chce mieszkać po ich rozwodzie. Opinia dziecka może mieć znaczenie, szczególnie jeżeli dziecko osiągnęło odpowiedni stopień dojrzałości, ale nie oznacza to, że dziecko samodzielnie podejmuje decyzję. Sąd ocenia całokształt sytuacji i bierze pod uwagę przede wszystkim dobro dziecka. Coraz częściej rodzice rozważają tzw. opiekę naprzemienną, czyli rozwiązanie, w którym dziecko spędza porównywalną ilość czasu z każdym z rodziców. Takie rozwiązanie wymaga jednak odpowiednich warunków, przede wszystkim dobrej współpracy rodziców, bliskiego miejsca zamieszkania, stabilności dla dziecka, zgodności z jego potrzebami. Nie w każdej rodzinie opieka naprzemienna będzie najlepszym rozwiązaniem.

W sprawach rozwodowych często pojawiają się zachowania, które mogą negatywnie wpływać na dziecko. Do najczęstszych należą angażowanie dziecka w konflikt rodziców, przedstawianie drugiego rodzica w negatywny sposób, utrudnianie kontaktów bez uzasadnionej przyczyny, wykorzystywanie dziecka jako argumentu w sporze.

Rodzice powinni pamiętać, że rozwód dotyczy ich relacji małżeńskiej, ale nie kończy relacji dziecka z rodzicami.

Przykład

Rodzice po rozwodzie pozostawali w konflikcie i nie byli w stanie ustalić harmonogramu kontaktów z dzieckiem. Sąd, analizując sytuację, określił szczegółowe zasady kontaktów, uwzględniając wiek dziecka, jego potrzeby oraz dotychczasową relację z każdym z rodziców.

W innej sprawie rodzice przedstawili zgodne stanowisko dotyczące opieki i kontaktów, co pozwoliło sądowi sprawniej rozstrzygnąć kwestie dotyczące dziecka.

Kwestie dotyczące dzieci należą do najważniejszych elementów każdej sprawy rozwodowej. Sąd nie rozstrzyga ich wyłącznie według oczekiwań rodziców, ale przede wszystkim z uwzględnieniem dobra dziecka. Odpowiednie przygotowanie stanowiska oraz próba porozumienia między rodzicami często pozwalają ograniczyć negatywne skutki rozwodu dla najmłodszych członków rodziny.

 

Najczęściej zadawane pytania:

Czy rozwód zawsze oznacza ograniczenie władzy rodzicielskiej jednego z rodziców?

Nie. Jeżeli rodzice potrafią współpracować, sąd może pozostawić władzę rodzicielską obojgu rodzicom.

Czy rodzic, który nie mieszka z dzieckiem, musi płacić alimenty?

Tak. Obowiązek utrzymania dziecka dotyczy obojga rodziców niezależnie od miejsca zamieszkania dziecka.

Czy można zmienić ustalenia dotyczące dziecka po rozwodzie?

Tak. Jeżeli zmienią się okoliczności, możliwe jest wystąpienie do sądu o zmianę rozstrzygnięć dotyczących władzy rodzicielskiej, kontaktów lub alimentów.

Czy dziecko jest przesłuchiwane przez sąd?

W określonych sytuacjach sąd może uwzględnić zdanie dziecka, jeżeli jego wiek i stopień dojrzałości na to pozwalają.